Á þessum degi fyrir fjórum árum, 23. febrúar 2022, vöknuðum við enn upp í Evrópu og töldum að hér ríkti friður. Rússar höfðu vissulega flutt mikinn herafla til Belarús og Pútín og Lúkasjenka sögðust vera í sameiginlegum heræfingum. Þrátt fyrir yfirtöku Rússa á Krímskaga og hluta Georgíu árum áður töldum við okkur enn búa í friðsælli heimsálfu.

Í Vestur-Evrópu trúðu margir því ekki – eða vildu ekki trúa – að Pútín myndi stíga skrefið til fullrar innrásar. Að stríð gæti brotist út á ný í álfunni okkar virtist óhugsandi.

Eystrasaltsríkin sáu hins vegar í gegnum blekkinguna. Þar var vantrú á yfirlýsingar Kremlar og varað við því að Rússar gætu ráðist inn „hvenær sem er“. Þau varnaðarorð reyndust rétt.

Í febrúar 2022 breyttist allt. Hrikalegt innrásarstríð Rússlands í Úkraínu hófst af fullum þunga. Skriðdrekar rúlluðu yfir landamæri, loftárásir hófust og hermenn héldu innreið sína í sjálfstætt ríki. Saklausir borgarar voru myrtir, pyntingar og kynferðisofbeldi beitt sem vopni og börnum rænt frá heimilum sínum.

Margir áttu líklega von á því að Rússar myndu valta yfir Úkraínu. En Úkraína reyndist sterkari en flestir gerðu sér grein fyrir. Þrautseigja og kjarkur þessarar mögnuðu þjóðar hefur haldið henni á lífi. Hún hefur notið stuðnings vestrænna ríkja en betur má ef duga skal – eins og forseti Úkraínu hefur ítrekað bent á – því baráttan fyrir sjálfstæði og tilverurétti stendur enn, fjórum árum síðar.

Febrúar 2022 markar þáttaskil í Evrópu. Friður í okkar heimshluta er ekki lengur sjálfgefinn.

Fjórum árum síðar er lærdómurinn skýr: öryggi í Evrópu er ekki náttúrulögmál. Ef Rússar hefðu náð með hervaldi að leggja undir sig land annars ríkis hefði það grafið undan þeirri grundvallarreglu að landamæri séu ekki færð með valdi. Fyrir smáríki eins og Ísland er það ekki fræðilegt álitaefni heldur grundvallaröryggismál.

Þess vegna skiptir það okkur máli að Úkraína standi. Þess vegna standa Norðurlandaríkin saman. Alþingi hefur sýnt þverpólitíska samstöðu með einróma þingsályktun um langtímastuðning Íslands við Úkraínu. Sú samstaða er ekki formsatriði, heldur yfirlýsing um að við látum ekki hervaldið verða nýja reglu í Evrópu.

Í dag minnumst við dagsins áður en allt breyttist – dags þegar við töldum friðinn sjálfgefinn. Það gerum við ekki lengur. Og við eigum aldrei aftur að gera það.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu.

Bryndís Haraldsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.