Það er grundvallaratriði í velferðarsamfélagi að fólk sem býr við langvinn veikindi eða örorku hafi örugga framfærslu á sama tíma og því eru tryggð raunveruleg tækifæri til þátttöku. Um þetta eru flestir sammála. Við þurfum að nálgast þetta mál af virðingu, enda er það að standa þétt við bakið á þeim sem geta ekki hjálpað sér sjálfir eitt af grundvallarstefum sjálfstæðisstefnunnar.

Ríkisstjórnin hefur lagt fram frumvarp sem tengir örorkubætur og aðrar almannatryggingabætur við launavísitölu í því augnamiði að stöðva kjaragliðnun og vænka hag þeirra sem minnst hafa milli handanna. Þrátt fyrir göfugt markmið getum við Sjálfstæðismenn ekki samþykkt frumvarpið.

Tilgangurinn helgar nefnilega ekki meðalið og þegar heilt er á litið er þetta ekki tæk leið að settu marki þar sem hún getur haft þveröfugar afleiðingar.

Bitnar á þeim sem á að verja

Við þurfum að ræða málið af skynsemi. Það er ábyrgðarhlutverk gagnvart því fólki sem við viljum verja og líka gagnvart heimilunum sem standa undir kerfinu.

Fyrir það fyrsta er launavísitalan ekki mælikvarði á almenna kjarasamningsbundna launaþróun í landinu heldur fangar hún einnig áhrif af styttingu vinnuvikunnar, framgangi í starfi, aukinni menntun eða hækkandi starfsaldri. Af þeim sökum, og öðrum, hefur vísitalan oftar en ekki hækkað umfram það sem kveðið er á um í kjarasamningum og, það sem meira er, umfram það sem hagkerfið getur staðið undir til lengri tíma. Það að binda þróun ríkisútgjalda við slíkan mælikvarða eykur eðli málsins samkvæmt verðbólguþrýsting og stuðlar þannig að hærri vöxtum en ella. En það eru einmitt heimilin og fyrirtækin í landinu sem borga fyrir hærri vexti og verðbólgu, þar á meðal – og einna helst – sá hópur sem minnst hefur á milli handanna.

Í annan stað felur þessi tillaga í sér að stór útgjaldaliður ríkisins er settur á sjálfstýringu. Hingað til hefur þótt eðlilegt að Alþingi taki meðvitaðar ákvarðanir um forgangsröðun fjármuna, ár frá ári. Aðstæður geta verið mismunandi, áskoranirnar ólíkar og verkefnin misbrýn á milli ára á sama tíma og fjármunir eru af skornum skammti. Sjálfvirk hækkun ákveðinna útgjalda torveldar viðbragð við ófyrirséðum efnahagsáföllum og takmarkar getu ríkisins til að taka á sig nýjar og frekari skuldbindingar í framtíðinni. Tillagan ýtir þess utan undir ósjálfbærni ríkisfjármála og dregur úr getu ríkisins til að standa undir velferðarkerfinu til lengdar. Vandséð er hvernig slíkar ráðstafanir koma nokkrum til góða.

Tryggjum öfluga velferð

Kristrún Frostadóttir hefur ítrekað lýst yfir stuðningi sínum við frumvarpið. Það hefur Daði Már Kristófersson einnig gert. En það sem Kristrún, Daði og aðrir í ríkisstjórninni virðast ekki átta sig á, er að ríkið aflar engra tekna sjálft. Tekjur ríkisins koma allar frá vinnandi fólki og fyrirtækjum sem borga skatta og halda uppi velferðinni. Þegar stór útgjöld eru sett á sjálfstýringu er verið að senda reikninginn áfram til skattgreiðenda, heimilanna og atvinnulífsins. Þess vegna skiptir máli að við segjum sannleikann. Þetta er ekki ókeypis, þetta er alltaf greitt af einhverjum.

Þegar rætt er um bótakerfið er þar að auki ávallt nauðsynlegt að tala heiðarlega um hvata og þátttöku. Markmiðið hlýtur að vera að kerfið styðji fólk til að nýta þá getu sem það hefur, hvort sem það er í hlutastarfi, í endurhæfingu eða til menntunar. Til þess þarf að tryggja að einstaklingar sjái hag sinn í því að stíga skrefið og til þess þarf að ganga úr skugga um að þeir eigi það ekki á hættu að verða verr staddir en áður. Ljóst er að slíkan hvata tryggjum við ekki með sjálfvirkri hækkun bótafjárhæða umfram almennar launahækkanir í landinu.

Forsenda velferðarkerfisins er að hið opinbera geti staðið undir þeim skuldbindingum sem það hefur tekið sér á hendur. Til þess þarf næga verðmætasköpun í landinu, atvinnu og nýsköpun því að þar eiga fjármunir ríkisins uppruna sinn.

Sjálfstæðisflokkurinn verður til staðar fyrir þá sem búa við örorku eða langvinn veikindi. En velferð verður að byggja á ábyrgð, forgangsröðun og verðmætasköpun, ekki á sjálfvirkri hækkun útgjalda sem sendir reikninginn áfram þegar á reynir. Við viljum tryggja mannsæmandi framfærslu, styrkja þátttöku og styðja fólk til sjálfstæðis þar sem það á við, með ábyrgum ákvörðunum. Þannig verjum við bæði velferðina og heimilin sem standa undir henni.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu.

Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður Sjálfstæðisflokksins.