11. febrúar 2026

Ekki er allt gull sem glóir

Á Alþingi í dag verður fram haldið umræðu um frumvarp um tengingu almannatrygginga við launavísitölu, nokkurra ára gamalt mál frá Flokki fólksins. Í frumvarpinu felst aðeins ein breyting þar sem einu orði er skipt út fyrir annað um að greiðslur almannatrygginga skuli taka mið af þróun launavísitölu í stað launaþróunar, en þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag eins og verið hefur. Þetta hljómar eflaust sárasaklaust en oft veltir lítil þúfa þungu hlassi og eitt lítið orð getur haft mjög mikil áhrif.

Yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar er að styrkja stöðu allra þeirra sem fá greiðslur úr almannatryggingum og stefnt er að því að sá hópur dragist ekki aftur úr öðrum þegar kemur að kaupmætti. Það er virðingarvert og sjálfsagt markmið sem er vel hægt að taka undir. Því miður tryggja falleg markmið ein og sér ekki árangur ef leiðin að settu marki leiðir mann í öfuga átt.

Í minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu um málið er bent á að áformin geti leitt til sjálfvirkrar aukningar útgjalda, sem stangast á við sjálfbærni ríkisfjármála til lengri tíma enda fylgi tekjur ekki eftir. Þá sé dregið úr möguleikum ríkisins til forgangsröðunar og til að bregðast við efnahagsáföllum. Hið sjálfstæða fjármálaráð tekur í sama streng og bætir við að áformin geti torveldað baráttuna við verðbólgu. SA benda auk þessa á að breytingin geti leitt til þess að bætur hækki umfram laun, sem dregur eðli máls samkvæmt úr hvata til atvinnuþátttöku og eykur verðbólguþrýsting. ASÍ sér ekki þörf á þessari breytingu og spyr hvort aðferðin þjóni markmiðum sínum. Síðast en ekki síst hafa hagfræðingarnir Axel Hall og Gylfi Zoega varað við þeim „hagstjórnarmistökum“ sem í áformunum felast; breytingarnar samrýmist ekki stöðugleikareglu, framfylgni reglunnar endurspegli því aðeins svikalogn og stöðugleika ríkisfjármála sé stefnt í óefni.

Athugasemdirnar koma úr ólíkum áttum en eru af sama meiði. Það er að sjálfsögðu alls ekki svo að allir þeir sem gjalda varhug við málinu vilji leggja stein í götu þeirra sem reiða sig á almannatryggingar. Samhengið skiptir máli og frumvarpið er ógn við atvinnuþátttöku og grundvallaruppbyggingu samfélagsins með því að hækka bætur kerfisbundið umfram laun, auk þess sem stór hluti opinberra fjármála fer á sjálfstýringu. Á því græðir einfaldlega enginn og allra síst þeir sem reiða sig á bótakerfið. Lífeyrisþegar munu greiða fyrir með minni lífeyrisréttindum, ríkissjóður mun eiga erfiðara með að standa undir grunnþjónustu og landsmenn munu gjalda fyrir í formi meiri verðbólgu og hærri vaxta.

Enn má vona að ríkisstjórnin horfist í augu við mistökin sem blasa við og sýni ábyrgð í verki eftir öll aðvörunarorðin, að friður á stjórnarheimilinu verði ekki keyptur hvaða verði sem er.

Greinin birtist fyrst á Vísi.

Hildur Sverrisdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.